Lennegezh

plou, ploue, lann, tre(v) ha log. Prolegomenoù.Gant an termenoù-se e reer tro hon bro, ha dreist-holl tro struktur kozh hon bro. An termenoù-se zo merkerioù anadurezh hon bro evel sistem klok, eus Naoned betek Brest. Termenoù all ac’h a da glokaat an daolenn, evel just. Termenoù a welfomp pelloc’h, evel bod, kêr, minic’hi, releg, etc. Lod termenoù stag ouzh ur struktur dindan ar relijion, lod all ouzh ur struktur dindan ur struktur lik.

ben- & penn. Gant ben- ha penn hon eus an daou benn eus ekosistem anvioù hon stêrioù, hon dourioù. An daou benn, dre m’hon eus ar penn-kentañ hag ar fin, entre an daou emañ an trevier, ar flondrennoù, an devalennoù, ha me oar me. Un ekosistem ivez dre ma vev en dourioù-se un duilhad loened a-bep seurt. Loened a rankomp soursial oute. Mil ret…

l, m, n, r. Sed aze ur rumm kensonennoù a reer linkennnoù anezhe. Farserezed eo al linkennoù avat. Rak plijañ a ra dezhe kemer plas reoù all evelte. Goût a rit a-walc’h penaos e c’haller klevet kamalad pe kamarad, furor pe fulor pe c’hoazh Priel pe Pleuiel. Priel zo bet dibabet da rentañ enor d’hon skrivagner brudet, Jarl Dremel ! Ha ne vez ket klevet Plourec’h evit Ploulec’h, just en-kichen Lannuon ?

Roazhon. Evel ar stumm Rennes e teu Roazhon eus an hengeltieg Redones (Riedones a-wezhioù). An diftongenn er stumm brezhoneg a ziskouez e oa hir vogalenn gentañ ar stumm hengeltieg Rēdones.Evel en meur a anv kozh all an dibenn -es zo kouezhet. Ar brezhoneg Roazhon zo tremenet dre *Roeδon. Catholicon 1499 a ro ar stumm Roazon, ha meur a zistagadur a c’haller klevet herie c’hoazh : /raozoun/, /roehon/, /rweon/, /ruān/, /rāwon/, etc…

Etnonimoù, da lâret eo anvioù keneloù kozh, sed aze ur rummad anvioù aet gant un nebeud kêrioù bras en Breizh. Kêrioù hag o devoa bet bep a anv keltiek all ivez, hep bezañ etnonimoù. Ur wezh c’hoazh merkerioù hon istor, hon istor koshañ da vat. Un istor hag a gas d’ar mare keltiek ma ne oa ket deuet ar Vretoned er vro da vat. A-raok ha goude en em staliañ en lodenn gornaoueg Arvorig kozh e ouveze ar Vretoned ober eus Mor-Breizh ur pezh gourhent mont-dont dizehan. Un istor yezhel hag a lak...

Lav. Sede ur ger na seblant ket bezañ gwall anavezet gant ar vrezhonegerien. Ha koulskoude e kaver anezhañ evel ger hag evel elfenn en meur a anv-lec’h. Anavezet eo termeniñ ar C’hatolikon, an hini moullet en 1499 : Lau et drouc tout ung. Neuze lau, lav herie, zo “drouk”. Kavet e vez ivez en ur skrid un tammig koshoc’h eus un ugent vloaz bennaket : Lau custum am deseu euhy “Bezañ eo ur c’hustumfall d’am soñj” (Dismantr Jeruzalem eus c.1480).

Anvioù hon lec’hioù zo en kroashent hon merkerioù, hon istor, istor hon yezh, kredennoù hon hendadoù. Seul wiroc’h pan seller ouzh ar menezanvioù pe ar stêranvioù. Gwir evit kement tachenn yezh zo tout. Gant ar rummadoù anvioù-se e vever un avantur un tammig par d’an hini zo bevet gant ar skiantourien ac’h a da dapout karotezennoù en skorn an daou ahel-douar, kement ha studiañ an istor war an amzer hir, hir. War hoaladoù an hoaladoù…

Ur rummad kronikennoù nevez. Gantañ e kinnigan ur valeadenn a-dreuz parkoù hon anvioù-lec’h (pe anvioù-lec’hioù !). N’em eus ket c’hoant da ginnig studiadennoù uhel, digomprenus, met skiantel daoust da se. Rak, en dez a herie eo kalz akoursetoc’h ar vrezhonegerien war istor o yezh. Ar pennad kentañ a roan amañ, evel kinnig an danvez, zo tennet diouzh unan kalz hiroc’h am boa embannet en 2019, pennad am eus kemmet ha reizhet un disterañ.

60vet kronikenn… Tri-ugent kronikenn a garantez evit Gwalarn. Ma fal a oa uvel, evel m’eo uvel danvez ar c’hronikennoù-mañ : rannañ gant an dud ma flijadur o lenn, oc’h adlenn skridoù Gwalarn. Plijadur o lenn. Ya, met ivez, en tu-hont da gement-se, klask kompren petra eo al lennegezh-se hag a ra zo ac’hanomp-ni, brezhonegerezed ha brezhonegerien, bras ha munut, en dez a hiziv. Trugarekaat d’am lennerien, trugarekaat evit o evezhiadennoù, o respontoù, o selloù karantezus. Trugarekaat da Iwan,...

Roparz Hemon, Guy Étienne, Aldous Huxley, Jim Morrisson ha William Blake (1757-1827), pebezh casting, Salver ! Troellenniñ, mont-dont, amprestañ-prestañ en kaoter virvidik lennegezh republik ar bed, ul lennegezh douget gant sonerezh lañsus The Doors, douget gant mouezh hud Jim Morrisson. The Doors o devoa dimezet lennegezh ha sonerezh rock, blues and so on.