Kronikennoù Herve Bihan en Trevoù

Trev, Tre evel prokliteg. Evel elfenn broklitek e ro trev un duilhad kaer a anvioù lec’hioù. Termenet eo gant ur ger zo eus galleg Breizh nemetken : trève. Evel en geriaoueg Maner en 1659 : « treue » troet enbrezhoneg « tre, pe treou » pe c’hoazh treff en brezhoneg, troet « trefue ». 

Da glozañ gant ar ger lann. Ar ger lann zo ur skouer vrav eus an hêrezh indezeuropek rak kavet e vez en holl yezhoù Europa, war-bouez nebeut. Lande en galleg, land en saozneg gant ar ster « bro » (soñjiten anvioù Scotland pe England) pe en alamaneg ivez gant an anv Deutschland « Alamagn », pe c’hoazh al lander niverus, diazez o bro kevredet. Ar ger n’en deus ket beajet en mesk ar yezhoù-se, bezañ en deus ar memes orin a-gozh, traken.

Lann en hon anvioù lec’hioù zo niverus. Ha liesseurt o rummadoù. En tu-hont d’al lann « lec’h sakr » pe se, eo ivez anv ur plant, ur plant a blij kalz da Di an Douristed, en pep lec’h, lakaat war wel. Ar glazhag ar melen flimin zo evel arouez hon maezioù, peadra, ivez, da aweniñ barzhed zo… Met ’m eus aon e vez ankouaaet zo livioù all ken pouezus all en ardremez hon maezioù. Met ne vern, al lann-se zoen personelezh hon bro, betek servij da voued d’hon c’hezeg, gwezhall.

Apostilhenn da c’herdarzh ar ger ploue. Evel ne c’hall empenn ebet chom da ruzañ pe da foraniñ nerzh hag amzer em eus kredet derc’hel gant ma frederennoù diskoulmañ donedigezh ar ger ploue, urwezh ouzhpenn. Dre forzh soñjal, kroaziañ ha tapout eñvor un hent bennak e teu an traoù d’ar spered. Sede m’am eus taolet pled zo ur ger all, boutin mat, o vezañ gwisket ar memes stumm fonologel hagar ger ploue : ar ger roue, an hini eo. En brezhoneg zo, pe zo bet, lakaomp, daou c’her evit ar galleg «...

gwig. Un evezhiadennoù diwezhañ bennak. Moarvat e rankan sklaeraat an darempred entre an tri gwig predenek ha komz ivez eus ar fích iwerzhonek. Hemañ diwezhañ glozet municipium, ar pezh a lak sklaer e kerzh ar brezhoneg hag an iwerzhoneg asambles. An iwerzhoneg fích zo gourel ha nepreizh, evel m’eo gourel ar brezhoneg gwig. Ar gwigoù kerneveurek ha kembraeg zo benel avat. Ma teuont eus al latin uicus e c’haller displegañ marteze dre ur ster « annez en ur c’hoad, pe en kichen ur c’hoad ». Met...

gwig. Pan lakaer ar gaoz war ar ploueoù e lakaer ar gaoz war un dimeziñ entre lec’hanvadur, istor, ha kevredigezh… Un dimeziñ start zo entre plou ha gwig. Gwig a deu eus al latin uīcus « strollad tiez, karter en ur gêr, straed » hag ivez « kêriadenn, bourk », ar ster diwezhañ-mañ eo ar ster zo bet miret gant ar vrezhonegerien gozh. Resisoc’h c’hoazh : « kreiz ar plou ». Ar ger gwig n’eo ket ken kozh hag ar ger plou, ploue met deuet eo d’ur c’houlz ma oa Bretoned ar Su-Kornôg oc’h aozañ o ziriad.

Ken sebezus all gwelet Plounez, mamm barrouz, lec’hanv pennañ, am eus klevet distaget /plõne/ ha se en tu all da bont Lezardrev, bezañ troc’het diouti Pempoull. Ha distro an istor, Plounez lonket herie gant Pempoull. Ha piv a oar bremañ en pelec’h evit gwir emañ Plounez ? Bezañ plou ne oa ket ur statud asur ! En Douarnenez bepred : Ploare zo bet lonket gant ar gêr ivez. Ar memes tonkad gant Plougêr en Karaez. And so on… Plougêr zo un heklev d’ar Poc’hêr. Ar pezh a welfomp pelloc’h. Ha...

plou, ploue. « Ger pennañ al lec’hanvadurezh vrezhonek » eme Erwan Vallerie, an hini en deus lakaet splann studi hon anvioù lec’hioù da dremen eus arz an divinout hag an ijinañ d’ar studi skiantel rik. Meur a hini all a oa bet o pleal gant ar ger-se, evel Loth, Largillière, Tanguy, met kentoc’h en studiadennoù darnel pe neuze en framm studiadennoù a-bep seurt. Anvioù all a ranker menegiñ, evel hini Fleuriot, met dreist-holl hini Kenneth Jackson. Hennezh, enklasker skosat a live uhel, en devoa...

plou, ploue, lann, tre(v) ha log. Prolegomenoù.Gant an termenoù-se e reer tro hon bro, ha dreist-holl tro struktur kozh hon bro. An termenoù-se zo merkerioù anadurezh hon bro evel sistem klok, eus Naoned betek Brest. Termenoù all ac’h a da glokaat an daolenn, evel just. Termenoù a welfomp pelloc’h, evel bod, kêr, minic’hi, releg, etc. Lod termenoù stag ouzh ur struktur dindan ar relijion, lod all ouzh ur struktur dindan ur struktur lik.

ben- & penn. Gant ben- ha penn hon eus an daou benn eus ekosistem anvioù hon stêrioù, hon dourioù. An daou benn, dre m’hon eus ar penn-kentañ hag ar fin, entre an daou emañ an trevier, ar flondrennoù, an devalennoù, ha me oar me. Un ekosistem ivez dre ma vev en dourioù-se un duilhad loened a-bep seurt. Loened a rankomp soursial oute. Mil ret…